به گزارش سراج24 به نقل از تسنیم، پژوهشگاه رویان هشتم خرداد ماه سال 1370 به عنوان مرکز جراحی محدود با هدف ارائه خدمات درمانی به زوجهای نابارور و پژوهش و آموزش در زمینه علوم باروری و ناباروری توسط زنده یاد دکتر سعید کاظمی آشتیانی و گروهی از پژوهشگران و همکارانش در جهاد دانشگاهی علوم پزشکی ایران تاسیس شد.
پژوهشگاه رویان در سالهای 1377 و 1387 به ترتیب مجوز مراکز تحقیقات علوم سلولی و مرکز تحقیقات پزشکی تولید مثل را از شورای گسترش دانشگاههای علوم پزشکی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی دریافت کرد و آبان ماه 1388 شورای گسترش آموزش عالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با ارتقای آن از پژوهشکده به پژوهشگاه رویان موافقت کرد.
این پژوهشگاه فعالیتهای پژوهشی و آموزشی و نیز درمانی خود را در قالب سه پژوهشکده و دو مرکز خدمات تخصصی (مرکز درمان ناباروری و مرکز سلول درمانی) با راهبرد از علم تا کاربرد انجام میدهد.
پروژه شبیهسازی در پژوهشگاه رویان نیز از سال 1383 آغاز شد. در سال 1385 نخستین گوسفند شبیهسازی شده ایران و خاورمیانه با وزن تقریبی 3 کیلوگرم متولد ولی بعد از 5 دقیقه تلف شد، ولی سرانجام در روز سهشنبه 9 مهرماه 1385 در ساعت 30 دقیقه بامداد تلاش جهادگران پژوهشگاه رویان در اصفهان به ثمر نشست و گوسفند شبیهسازی شده دیگری متولد شد که "رویانا" نام گرفت. "رویانا" تا پایان سال 88 به حیات خود ادامه داد. حال در این زمینه و درباره مباحث مختلف فعالیتی پژوهشگاه رویان با دکتر حمید گورابی رئیس این پژهشگاه به گفتوگو پرداختیم.
آقای دکتر با توجه به زحماتی که مرحوم کاظمی و دیگر محققان و همکارانتان در پژوهشگاه رویان کشیده اند آیا ما امروز به مرز صادرات دانش علوم باروری و ناباروری رسیده ایم؟
گورابی: در بخش پزشکی تولیدمثل، علم امروز ما مشابه خدماتی است که در دیگر نقاط جهان ارائه میشود. اما آنچه به عنوان پتانسیل در کشور ما وجود دارد ارائه این خدمات با قیمتی کمتر از دیگر نقاط دنیاست. لذا ما با توجه به توریست درمانی میتوانیم علاوه بر ارز آوری برای کشور در بخش درمان از دیگر مزایای ورود توریست به کشور از جمله صنایع دستی و گردشگری نیز بهره مند شویم.
از سوی دیگر کشورهای دیگری نیز وجود دارند که در این زمینهها رشد چندانی نداشتهاند و طالب رشد این علوم در کشور خودشان هستند که مجموعه ما میتواند کمک خوبی برای این کشورها باشد، لذا لازم است چنین کشورهایی شناسایی شوند تا بتوان دایره خدمات را به آنها گستراند. البته کشور آذربایجان نمونه چنین کشورهایی است که ما در گذشته در آنجا دفتری برای آماده سازی بیماران داشتیم و بیماران آن کشور پس از مراجعه به آن برای معالجه به ایران اعزام میشدند که در حال حاضر آن دفتر تعطیل شده و قرار است به شکل دیگری ارائه خدمات به آن کشور انجام شود و احتمال دارد جهاد دانشگاهی در کشور آذربایجان، مرکزی در درمان ناباروری تاسیس کند.
کشورهایی وجود دارند که از محققین این مرکز درخواست کمک علمی کرده باشند؟
گورابی: در حال حاضر کشورهای نیازمند در این زمینه فضای بازی را برای کشورهای دارای این علم فراهم کردهاند و لازم است ما با همکاری دولت از این فضا استفاده کرده و این فرصت را غنیمت بشمریم. به عنوان مثال کشور ترکیه از جمله کشورهایی است که توانسته در کشور آذربایجان نفوذ خوبی کند و پزشکان آن کشور بیماران را برای معالجه به کشور ترکیه اعزام می کنند. ولی با این حال بیماران آذربایجان از نتایج درمانی مراکز ترکیه رضایت چندانی ندارند و اقبال به مرکز رویان حتی در شرایطی که ما هیچ تبلیغاتی را در این زمینه انجام ندادهایم بسیار زیاد است.
ما مراجعین بسیاری از آذربایجان، عراق، پاکستان و کشورهای حاشیه خلیج فارس داریم. نکته جالب توجه اینجاست که تعداد زیادی از ایرانیان ساکن خارج از کشور به دلیل مخارج درمانی پایین مراکز ناباروری ایران، معالجاتشان را در کشور خودمان پیگیری میکنند. لذا به نظر میرسد با توجه به پتانسیل موجود در زمینه ناباروری و همچنسن سلول درمانی و با در نظر گرفتن این نکته که فعالیتهای موجود در این زمینه نیازمند فناوریهای پیشرفته و به اصطلاحهای تکنولوژی است که بسیاری از کشورهای دنیا از داشتن این علم و فناوری محروم هستند، میتوان زمینههای فعالیت در ایران را گستردهتر کرد تا صادرات فناوری و همچنین توریست درمانی را در این زمینهها گسترش داد. همچنین با توجه به اینکه دسترسی به این علم برای بسیاری از کشورها به سادگی امکانپذیر نیست در صورت محقق شدن این اهداف میتوان چشم انداز خوبی را متصور شد و امید آن را داشت تا کشورمان بتواند سالیان سال بازار را در اختیار خود بگیرد.
البته نباید فراموش کردن رسیدن به چنین اهدافی نیازمند هزینه و سرمایهگذاری بالایی است و متاسفانه با توجه به مشکلات موجود ما هنوز نتوانسته ایم بیمارستان سلول درمانی خودمان را به جایی برسانیم و این درحالی است که اخیراً خبرهایی از کشور قطر و امارات مبنی بر تلاش آنها برای تاسیس بیمارستان سلول درمانی به گوش می رسد.
پیش از این گفته شده بود که زمینی در پردیس برای این کار به پژوهشگاه رویان اختصاص یافته است؟
گورابی: متاسفانه پس از آنکه ما پول خرید این زمین را پرداخت کردیم مشخص شد که این زمین در اختیار شرکت عمران پردیس قرار نداشته و در حال حاضر مدعی دیگری برای آن پیدا شده است و از تیرماه 88 ما درگیر این مساله هستیم. حتی در حال حاضر ما به دنبال تعویض این زمین هستیم، البته آقای دکتر احمدی نژاد این قول را به ما دادند که علاوه بر زمین مناسب، بودجه خوبی هم در اختیار ما قرار میدهند تا ما بتوانیم مجتمع بزرگی را در آن بنا کنیم ولی متاسفانه در بدنه دولت هیچ اقدامی در این زمینه صورت نگرفت و حتی با سنگ اندازیهایی هم مواجه شدیم. به عنوان مثال میخواهند زمین 7 هکتاری ما را با یک زمین 4 هکتاری که در مکان مناسبی هم قرار ندارد تعویض کنند. البته آقای احمدینژاد گفته بودند ما یک سوم بهای آن را پرداخت کنیم اما ما انتظار داشتیم به دلیل اینکه این کار با اهداف ملی انجام میشود و منفعت خصوصی در آن وجود ندارد پولی پرداخت نکنیم.
این درحالیست که در کشور قطر و امارات بنیادهایی تاسیس شده که از درآمد حاصل از فروش نفت و منابع دولتی پول را به مراکز سلول درمانی تزریق میکنند و با سرمایهگذاری و برنامه ریزی به دنبال جذب محققین کشورهای دیگر هستند و توانستهاند بسیاری از دانشمندان اروپایی و برخی از محقین کشورمان را برای همکاری با خود علاقمند کنند. از آن سو ما در کشورمان جوانانی داریم که حاضرند از همه داراییشان برای شکوفایی این علم بگذرند ولی از سوی دولت و نظام پشتیبانی انجام نمیشود. از این رو به نظر میرسد کشورمان در آینده از قبل این مسامحهها ضربههای بزرگی خواهد خورد.
ساخت بیمارستان سلول درمانی به چه دستاوردهایی خواهد انجامید؟
گورابی: در حال حاضر سلول درمانی علمی است که به سرعت در تمام دنیا در حال پیشرفت است و ما درست همزمان با شروع فعالیت در دیگر کشورهای دنیا، فعالیتمان را در این زمینه آغاز کردیم. لذا این زمینه با صنعت خودروسازی و موارد دیگری از این قبیل متفاوت است. چرا که به عنوان مثال صنعت خودروسازی در دنیا 200 سال است که آغاز شده و ما تنها 50 سال در آن تجربه داریم. اما در این علم ما همگام با دیگر کشورهای دنیا و تنها نیز به کاربرد آن اکتفا نکردیم و همراه با کاربرد, به علوم پایه نیز توجه کردیم و معتقد بودیم برای رشد، نگهداری و پایداری این علم در کشور باید از دانش پایه آن نیز برخوردار باشیم تا مثل دیگر صنایع غیربومی با یک اشاره و تلنگر به هم نریزد.
از سوی دیگر نیز ما با توجه به سرمایه گذاریهای کلانی که در دیگر کشورهای دنیا انجام میشود و هزینه اندکی که ما در این سالها برای این علم تخصیص دادهایم می بایست دهها سال از دنیا عقب باشیم ولی خوشبختانه فاصله چندانی با علم و فناوری روز دنیا در این زمینه نداریم و دنیا ایران را به عنوان کشوری صاحب نظر در این زمینه قبول دارد.
جالب اینجاست که حتی در این اواخر که تحریمهای غرب علیه کشورمان به نهایت رسیده، بسیاری از محققین و دانشمندان دنیا به دنبال همکاری و علاقمند به تبادل اطلاعات با ما هستند و این امکان برای ما وجود دارد که در جریان این تبادل اطلاعاتی بسیاری از فناوریهای روز دنیا را به صورت رایگان به کشور وارد کنیم، ولی وقتی که ما حتی برای اعزام یک دانشمند و محقق به خارج کشور با مشکلاتی اساسی روبرو هستیم و باید برای انجام آن روال اداری پیچیدهای را طی کنیم و به ارگانها و نهادهای بسیاری پاسخگو باشیم نه تنها امکان ورود این فناوریهای نوین به کشورمان از ما سلب میشود بلکه به عقب ماندگی کشور نیز منتهی خواهد شد.
البته شاید ریشه برخی از این مشکلات پژوهشگاه رویان نیز در غیر دولتی بودن آن قرار دارد و نگاه تبعیضآمیز برخی دولتمردان به آن دامن زده است. نگاهی که بر مبنای آن رشد دانشگاهها و نهادهای دولتی به رشد کشور میانجامد و پیشرفت موسسات و پژوهشگاههای غیر دولتی در آن جهت قرار ندارد و حتی برای کشور خوب هم نیست!
توضیحی هم درباره چهاردهمین کنگره بین المللی رویان ارائه میکنید
گورابی: ما شهریور هر سال کنگره بینالمللی رویان را در دو بخش موازی پزشکی تولیدمثل و ناباروری و سلولهای بنیادی و سلول درمانی برگزار میکنیم. ما در این کنگره سعی کردهایم از مهمانان خارجی و چهرههای برجسته دنیا دعوت کنیم و در این کنگره علاوه بر نفراتی که مقالات شاخصی را در این زمینهها ارائه کرده اند از 9 میهمان خارجی که نفرات برجسته دنیا نیز هستند به عنوان سخنرانان مدعو دعوت به عمل آوردهایم. در کنار این کنگره، جشنواره بینالمللی رویان برگزار میشود که همچون سنوات گذشته در آن طرحهای برگزیده ارسالی به این جشنواره معرفی میشوند و جوایزی به آنها اهدا می شود. ما در کنار برگزاری کنگره و جشنواره بینالمللی رویان به دنبال برقراری ارتباط موثر بخشهای پژوهشی و درمانی و حتی آموزشی کشور با مراکز و نفرات برجسته دنیا هستیم تا از قبل آن بهره مناسبی برای پژوهش و درمان کشور حاصل شود. این تجربه ای است که در سالهای گذشته برای مرکز رویان و دیگر مراکز درمانی رخ داد و از آن بهره بردیم.
با توجه به اینکه این کنگره با مشارکت صاحب نظران دنیا برگزار میشود و برای بسیاری از دانشمندان و محققین دنیا دستاوردهای این کنگره حائز اهمیت است در کنگره چهاردهم چه کار ویژه ای قرار است اتفاق افتاد؟
گورابی: سخنرانان مدعو در این کنگره آخرین دستاوردهایشان را عرضه کردند و ما هم در زمینه علمی و علوم پایه سلولهای بنیادی و هم در بخش استفاده از سلولهای بنیادین در درمان بیماریها که به طب ترمیمی معروف است میهمانانی از اروپا و امریکا را دعوت کردیم. لذا دستاوردهای جدیدی در این کنگره عرضه شد. البته این دستاوردها در زمینههای درمان ناباروری، ژنتیک و جنین شناسی نیز ارائه میشود. همچنین کارگاههای حاشیه این کنگره از جمله کارهایی بود که در کنار این موارد تدارک آنها نیز دیده شد. در این کارگاهها بسیاری از فعالیتهایی که ما در داخل انجام میدهیم توسط محققان خارجی و با بهره گیری از تجربیات آنها ارائه شد چرا که ارائه این روشها توسط افرادی که در خارج از کشور این تحقیقات را انجام میدهند میتواند قابل پذیرشتر باشد.
آقای دکتر انتظار شما از دولت یازدهم و وزرای بهداشت و علوم چیست؟
گورابی: متاسفانه دولتهای جدید وقتی که روی کار میآیند به دلیل اینکه توجه بیشتر به بخش دولتی متمرکز است زمان زیادی طول میکشد تا به ما برسند و از کم و کیف کاری و مشکلات ما مطلع شوند. به عنوان مثال در زمان ریاست جمهوری آقای خاتمی وی در اواخر دوره ریاست جمهوری شان و در سال 83 به سفارش مقام معظم رهبری به این مکان آمدند و از اینجا بازدید کردند و خودشان پس از بازدید، از تاخیرشان ابراز پشیمانی کردند ولی کمکهایشان در همان برهه نیز به پیشرفت ما در یکی از بخشهای فعالیتیمان منجر شد.
امروز هم بر اساس دانشهای آن دوره موفق شدیم در پروژه بینالمللی بررسی پروتئینهای کرومزومهای مختلف در کنار چند کشور پیشرفته دنیا تحقیق لازم را انجام دهیم و توانستیم تحقیقات پروتئینهای کرومزوم V را از آن انجمن بینالمللی بگیریم و این تحول بزرگی را برای ما بوجود آورد. لذا ما همیشه ثابت کرده ایم که میتوانیم نتیجه خوبی را در قبال کمکهایی که به ما میشود ارائه دهیم.
همچنین ما در سالهای 82 و 83 که جهش علمی خوبی را در بحث سلولهای بنیادی داشتیم با سازمان گسترش و نوسازی صنایع کشور وارد پروژههای SPDC شدیم و توانستیم در مجموع 2 میلیارد تومان را بابت 15 پروژه تحقیقاتی دریافت کنیم. نکته جالب توجه اینجاست که تنها یکی از آن پروژهها به تاسیس شرکت تحقیقات خون بند ناف انجامید که در حال حاضر دارایی این شرکت بسیار بیش از 2 میلیارد تومانی است که برای کل آن پروژهها هزینه شد.
لذا ما از دولت آقای دکتر روحانی انتظار داریم با اعتماد به ما بودجهای را در قبال تعهداتی که به آنها میدهیم اختصاص دهند و در پایان سال اگر ما توانستیم به تعهداتمان عمل کنیم سال آتی هم بودجه ای را در اختیار ما قرار بدهند و در مقابل اگر قادر به اجرای تعهداتمان نبودیم این بودجه را قطع کنند. من این اطمینان را خواهم داد که پژوهشگاه رویان وبال گردن دولت نخواهد بود و ما کمک مالی دولت را در قبال انجام کار و تعهداتمان و به ثمر نشستن آنها تعریف میکنیم و هیچگاه انتظار کمک یک سویه دولت را نخواهیم داشت.
لذا به نظر من باید کارها به جای اینکه در دولت انجام شود به بیرون از آن بسپارند و این اطمینان وجود دارد که پژوهشگاه رویان به دلیل عمومی و غیردولتی بودن آن تمام بودجه دریافتی را در جهت پیش بینی شده و فارغ از منفعت و سودآوری شخصی و نگرانیهای موجود هزینه خواهد کرد. نگرانیهایی که گاهاً در واگذاری به بخش خصوصی وجود دارد. همچنین در شرایط فعلی سابقه ما میتواند این اطمینان را به دولت یازدهم بدهد که ما به تعهداتمان جامه عمل خواهیم پوشاند در حالی که مقام معظم رهبری در سال 70 زمانی که کمکی 6 میلیون تومانی را به همراه یک ساختمان امانی در اختیار این مرکز قرار دادند و حتی از این مرکز حمایت معنوی نیز داشتند ما ناشناخته بودیم، هیچ سابقهای نداشتیم و ایشان نمیدانستند آینده کار ما به چه صورت خواهد شد تنها به ایشان گفته بودند جوانانی که در این راه پیشقدم شده اند نظرات و اعتقادات خوبی دارند و ایشان به ما اعتماد کردند.
ولی شرایط حال حاضر ما اینگونه نیست و ما شناخته شده هستیم و دولتمردان از کم و کیف آنچه در اینجا رخ داده مطلعند، لذا باید به ما اعتماد کنند و در قبال سرمایه گذاری مالی از ما پاسخ بخواهند و این تنها توقع ماست و من فکر میکنم کمترین توقعی که میتوان از دولت یازدهم داشت همین است که ما بودجه و کمک مالی دولت را در قبال برنامه و تعهد به اجرای آن درخواست کنیم.
